ابعاد و سطوح عزت نفس

ابعاد عزت نفس

عزت نفس، شامل ابعاد اجتماعی، تحصیلی، خانوادگی و عزت نفس کلی می‌شود. در ادامه هر یک از این ابعاد را مختصراً تشریح می کنیم.

عزت نفس اجتماعی[1] : زمینه اجتماعی شامل احساساتی می‌شود که فرد به عنوان یک دوست نسبت به دیگران دارد. به طور کلی می‌توان گفت عزت نفس اجتماعی عبارت است از احساسی که شخص در مورد خودش به عنوان یک دوست برای دیگران دارد و هم‌چنین این که دیگران او را چگونه دوست دارند. آیا دیگران او را دوست دارند؟ به عقایدش احترام می گذارند؟ فردی که نیازهای اجتماعی‌اش برآورده می‌شود با این جنبه از خودش احساس راحتی خواهد کرد (احمدی، 1380).

طبق نظر اریکسون[2] (1974) ارتباط با اجتماع، نقش زیادی در شکل گیری عزت نفس بازی می‌کند. در مطالعه‌ای که به‌وسیله کوپراسمیت[3] (1967) انجام گرفته از لحاظ آماری بین عزت نفس و توانایی دوست پیدا کردن تفاوت معنی داری مشاهده شده است.

عزت نفس تحصیلی[4] : زمینه تحصیلی عزت نفس با ارزشیابی فرد از خودش به عنوان یک دانش‌آموز سرو کار دارد. از جنبه  تحصیلی، کودک و نوجوان خود را به عنوان یک دانش آموز ارزیابی می‌کنند. البته این امر صرفاً یک ارزیابی از توانایی تحصیلی و پیشرفت تحصیلی نیست و به راحتی نمی‌توان جایگاه یک فرد را مشخص کرد مگر این که فاصله او با دیگران را محاسبه نمود ( احمدی، 1380).

اگر فرد خود را با معیارهای مطلوب تحصیلی منطبق بداند و استانداردهای پیشرفت تحصیلی خود را برآورده سازد، دارای عزت نفس تحصیلی مثبت خواهد بود. یعنی اگر ملاک و معیار پیشرفت تحصیلی برای او قبول شدن در یک سال تحصیلی  باشد و وی بتواند به چنین معیاری دست یابد دارای عزت نفس تحصیلی مثبت است ( الیس پوپ ، 1988).

  انگیزش شغلی از نظر روانشناختی

حرمت  خود خانوادگی[5]: زمینه خانوادگی عزت نفس، احساسات فرد را درباره خود به عنوان عضوی از خانواده منعکس می‌کند. به بیان دیگر عزت نفس خانوادگی انعکاس احساسی است که فرد در مورد اعضای خانواده خود دارد. اگر او در خانه مورد علاقه و محبت خانواده باشد احساس امنیت می‌کند و می‌توان گفت عزت نفس او مثبت است ( به  نقل از احمدی، 1380).

نظام نگرش کودک در سالهای پیش کلامی آغاز می‌شود. شکل کلی احساس خود ارزشمندی، تابع تحول روانی – فیزیولوژیکی فرد طی مراحل مختلف رشد است.  پس عزت نفس هر کس را باید با عزت نفس کلی مقایسه نمود (پوپ، 1988، به نقل از بیابانگرد، 1373).

منصور ( 1369) می‌گوید: عزت نفس کلی تنها از یک جنبه متأثر نیست، بلکه نظرات فرد راجع به جوانب مختلف، عزت نفس را مشخص می‌کند. به  عبارتی ممکن است فردی در یک جنبه عزت نفس نمره پایینی داشته باشند اما عزت نفس کلی او بالا باشد.

2-2-5-سطوح عزت نفس

عزت نفس[6] بالا: عزت نفس بالا بدان معناست که فرد به خود احترام می گذارد و خود را آدمی مفید و با ارزش می‌داند و الزاماً خود را برتر از دیگران نمی‌پندارد. افراد دارای عزت نفس بالا خود را در نهایت کمال نمی‌دانند بر عکس، آنان نقصها و محدودیت‌های خود را می‌شناسند و امیدوارند با رشد مطلوب، به شایستگی بیشتری دست پیدا کنند. عزت نفس، کلیدی است که می‌تواند درها را برای شکوفایی تمام استعدادهای بالقوه فرد باز کند ( میرزایی و دیگران ، 1376).

افراد دارای عزت نفس بالا، کسانی هستند که با خصوصیات مدارا و احترام قایل بودن برای دیگران مشخص می­گردند، افرادی که مسئولیت اعمالشان را می­پذیرند،  دارای انسجام اند. به موفقیت­هایشان مباهات می‌کنند، خود انگیخته اند،  تمایل به ریسک کردن دارند، انتقادپذیر هستند، قادر به دوست داشتن و دوست داشته شده اند، جویای چالش و برانگیزش ناشی از پیگیری اهداف ارزنده و دشوارند و بر زندگیشان احاطه و کنترل دارند ( ریزنر، 2000)

  اختلال های روانی از نظر روانشناختی

آن دسته از تجارب دوران کودکی به عزت نفس سالم منجر می‌شوند عبارتنداز:

1- تحسین شدن

2-  درک شدن توسط دیگران

3- محترمانه، طرف محبت قرار  گرفتن

4- مورد توجه بودن و در آغوش گرفته شدن

5- کسب موفقیت در ورزش یا مدرسه

6- داشتن دوستان معتمد

7- ندای درونی که حاوی پیامهای مثبت و تأیید کننده است ( مصباح ، 1381).

[1] . Social Self-Esteem

[2] . Erikson, E.

[3] . Cooper Smith

[4] . Academic-self – esteem

[5] . Family self – esteem

[6] . High self – esteem